ಇಂದಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಸ್ಥಿರತೆ, ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಗೊಂದಲಗಳಿಗೆ 12ನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತವಾದ ಮದ್ದಾಗಿದೆ. ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಾರ ಇಂದಿಗೂ ದಾರೀದೀಪವಾಗಿದೆ.  

ಪ್ರಸ್ತುತ ಧಾರ್ಮಿಕ ತಲ್ಲಣಗಳಿಗೆ ವಚನಗಳು ನೀಡುವ ಪರಿಹಾರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:  

ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆ : ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವಿಕಸನ ಎಂದು ವಚನಕಾರರು ಸಾರಿದರು.  

ಪರಿಹಾರ: ಬಸವಣ್ಣನವರ “ಕಳಬೇಡ, ಕೊಲಬೇಡ, ಹಸಿಯ ನುಡಿಯಲು ಬೇಡ...” ಎಂಬ ಸಪ್ತಶೀಲಗಳು ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮದ ಮೂಲ ತತ್ವವಾಗಬೇಕು. ಹೊರಗಿನ ಅಬ್ಬರದ ಪೂಜೆಗಳಿಗಿಂತ ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧಿಯೇ ನಿಜವಾದ ದೇವರೆಂದು ಅವರು ಸಾರಿದರು.  

’ಇವನಾರವ’ ಎಂಬ ಭಾವದ ನಿರ್ಮೂಲನೆ: ಇಂದಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ’ನಮ್ಮ ಧರ್ಮ-ನಿಮ್ಮ ಧರ್ಮ’ ಎಂಬ ಭೇದಭಾವ.  

ಪರಿಹಾರ: “ಇವನಾರವ ಇವನಾರವ ಎಂದೆನಿಸದಿರಯ್ಯ, ಇವ ನಮ್ಮವ ಇವ ನಮ್ಮವ ಎಂದೆನಿಸಯ್ಯ” ಎಂಬ ವಚನವು ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ಬದಲು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಇದು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.   

ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ (ಶ್ರಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ)  ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳಿ, ಸೋಮಾರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ವಚನಕಾರರು ವಿರೋಧಿಸಿದರು.  

ಪರಿಹಾರ: “ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ” ಎಂಬ ತತ್ವವು ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಸಾಧಿಸಲು ಸಹಕಾರಿ.  

ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ ಅಂಧಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಆಚರಣೆಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ತಲ್ಲಣಗಳಿಗೆ ಮೂಲ.  

ಪರಿಹಾರ: ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳ ವಚನಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. “ದೇವರಿರುವುದು ಗುಡಿಯಲ್ಲಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ” ಎಂಬ ತತ್ವವು ಧರ್ಮವನ್ನು ವೈಚಾರಿಕ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.  

ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ವರ್ಗ ಸಮಾನತೆ: ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮಹಿಳಾ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ಟು ನೀಡಿದೆ.  

ಪರಿಹಾರ: ಅನುಭವ ಮಂಟಪವು ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಸಂಸತ್ತಿನಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಜಾತಿ, ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಲಿಂಗದವರಿಗೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಈ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಬಗೆಹರಿಯುತ್ತವೆ. “ದೇಹವೇ ದೇಗುಲ, ಶಿರವೇ ಹೊನ್ನ ಕಳಸ” ಎಂಬ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಮಾತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಅತಿಯಾದ ವೈಭವೀಕರಣದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಮನುಷ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರ ತರುತ್ತದೆ.  

ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಮಾಜದ ಜ್ವಲಂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ವಚನಗಳು ಹೇಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅನ್ವಯ ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸೋಣ:  

ಕೋಮು ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಮತ್ತು ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಇಂದು ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷ ಹರಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಈ ವಚನ ದಿವ್ಯೌಷದಿ.  

ವಚನ: “ನಾದಪ್ರಿಯ ಶಿವನಲ್ಲ, ವೇದಪ್ರಿಯ ಶಿವನಲ್ಲ... ಭಕ್ತಿಪ್ರಿಯ ನಮ್ಮ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ.”  

ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ದೇವರು ಕೇವಲ ಮಂತ್ರಗಳಿಗೋ ಅಥವಾ ವೈಭವದ ಸಂಗೀತಕ್ಕೋ ಒಲಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನು ಕೇವಲ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಗೆ ಒಲಿಯುತ್ತಾನೆ.  

ಇಂದಿನ ಅನ್ವಯ: ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಪ್ರದರ್ಶನವಲ್ಲ (ಖಠ-ಠಜಿ), ಅದು ಆಚರಣೆ. ನಾವು ಬೇರೆ ಧರ್ಮದವರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವ ಮೊದಲು ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಇದೆಯೇ ಎಂದು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ದೇವರು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಭಾಷೆ ಅಥವಾ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೀಮಿತನಲ್ಲ ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ಮನೋಭಾವ ಇಂದಿನ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯ.  

ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆ: ಹಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ತಲ್ಲಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ “ಅಂಧಶ್ರದ್ಧೆ”. ಜನರು ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಭಯ ಭೀತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳ ಮಾತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ:  

ವಚನ: “ಕಲ್ಲೊಳಗಣ ಪಾವಕನಂತೆ, ಹಾಲೊಳಗಣ ತುಪ್ಪದಂತೆ... ಗುಹೇಶ್ವರನ ನಿಲುವು.”  

ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಬೆಂಕಿಯು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವಂತೆ, ತುಪ್ಪವು ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆರೆತಿರುವಂತೆ ದೇವರು ನಮ್ಮ ಒಳಗೇ ಇದ್ದಾನೆ.  ಹೊರಗಿನ ಅದೃಶ್ಯ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹೆದರಿ ಹಣ ಪೋಲು ಮಾಡುವ ಬದಲು, ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಇರುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಎರಡನ್ನೂ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಇದು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.  

ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಾನತೆ: ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯುವುದಲ್ಲ, ಸಮಾಜದ ಏಳಿಗೆಯೂ ಹೌದು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಮಾರಯ್ಯನವರ ಈ ವಚನ ಪ್ರಸ್ತುತ  

ವಚನ: “ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದಡೆ ಗುರುದರ್ಶನವಾದಡೂ ಮರೆಯಬೇಕು, ಲಿಂಗಪೂಜೆಯಾದಡೂ ಮರೆಯಬೇಕು... 

ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಕೆಲಸವೇ ದೇವರು. ನಿಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಾಡುವ ಪೂಜೆಗೂ ಬೆಲೆಯಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಾಜ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದದು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ’ಕಾಯಕ’ ಮಾಡಿದರೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.  

ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ (ಮಾತಿನ ಸೌಜನ್ಯ): ಇಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಾಗ್ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಈ ವಚನ ಕನ್ನಡಿ  

ವಚನ: “ನುಡಿದರೆ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರದಂತಿರಬೇಕು, ನುಡಿದರೆ ಮಾಣಿಕ್ಯದ ದೀಪ್ತಿಯಂತಿರಬೇಕು...”  

ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ನಮ್ಮ ಮಾತು ಸಾತ್ವಿಕವಾಗಿರಬೇಕು, ಅದು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ನೋವು ನೀಡಬಾರದು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳು ವಾದ-ವಿವಾದವಾಗದೆ ಸಂವಾದವಾಗಬೇಕು. ಕಟು ಶಬ್ದಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ.  

ನಾವು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು:  ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಓದುವ ಬದಲು, ಅದನ್ನು ಜೀವನ ಕ್ರಮವಾಗಿ (ಘಚಿಥಿ ಠ ಐಜಿಜ) ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಜಾತಿ ರಹಿತ ಮನೋಭಾವ: ಧರ್ಮದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಮನುಷ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ನೀಡುವುದು.  

ದಾಸೋಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿ: ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಸಮಾಜದ ಹಿತಕ್ಕೆ ಬಳಸುವುದು. ಅಂತರಂಗ ಶುದ್ಧಿ: ಬೇರೆಯವರ ತಪ್ಪು ಹುಡುಕುವ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿರದೆ, ಅದು ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವ ಒಂದು ’ಜೀವನ ಸಂಹಿತೆ’ಯಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ಜ್ವಲಂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ವಚನಗಳು ನೀಡುವ ಆಳವಾದ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ:  

ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆ : ಇಂದಿಗೂ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿವೆ. ಆದರೆ 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ವಚನಕಾರರು ಲಿಂಗಭೇದವನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆದಿದ್ದರು.  

ವಚನ (ಜೇಡರ ದಾಸಿಮಯ್ಯ): “ಮೀಸೆ ಬಂದಡೆ ಗಂಡೆಂಬರು, ಮೊಲೆ ಮುಡಿ ಬಂದಡೆ ಹೆಣ್ಣೆಂಬರು; ಒಳಗಣ ಅರಿವು ಗಂಡೂ ಅಲ್ಲ, ಹೆಣ್ಣೂ ಅಲ್ಲ.  

ಪರಿಹಾರ: ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಲಿಂಗವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ವಚನಕಾರರ ನಿಲುವು. ಇಂದಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ತಲ್ಲಣಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮನವರಂತಹ ದಾರ್ಶನಿಕರ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು.  

ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ   

ಇಂದು ನಾವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಲ್ಲಣವೆಂದರೆ ಪರಿಸರ ನಾಶ. ವಚನಕಾರರು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ದೇವರ ರೂಪವೆಂದೇ ಕಂಡಿದ್ದರು.  

ವಚನ (ಬಸವಣ್ಣ): “ಗಿಡಮರ ಬಳ್ಳಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಶಿವನ ಅರ್ಚನೆಗೆಂದು ಹುಟ್ಟಿದವು.”  

ಪರಿಹಾರ: ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವಲ್ಲ, ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವೂ ಹೌದು. ನದಿ, ಕೆರೆ, ಗಿಡಮರಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಬದಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ’ಲಿಂಗಪೂಜೆ’ ಎಂದು ವಚನಗಳು ಕಲಿಸುತ್ತವೆ.  

’ದಾಸೋಹ’ ಎಂಬ ಸಮತಾವಾದ: ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಶಾಂತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ.  

ಪರಿಹಾರ: ಕಾಯಕದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ್ದನ್ನು ತನಗಷ್ಟೇ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದೆ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹಂಚುವುದನ್ನು ’ದಾಸೋಹ’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. “ಸಂಗ್ರಹ ಬುದ್ಧಿ” (ಊಠಡಿಜಟಿರ) ಅಧರ್ಮ ಎಂದು ವಚನಕಾರರು ಸಾರಿದರು. ಇಂದು ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಬಡವನ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಈ ದಾಸೋಹ ತತ್ವ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.  

ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಧರ್ಮದ ವಿರುದ್ಧ ಅರಿವಿನ ಧರ್ಮ: ಧರ್ಮವು ಸಂಘಟನೆಗಳ ಕೈಗೆ ಸಿಲುಕಿ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರೇರಿತವಾದಾಗ ತಲ್ಲಣಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.  

ವಚನ (ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು): “ದೇವರಿರುವುದು ಗುಡಿಯಲ್ಲಲ್ಲ, ನಿನ್ನ ಅರಿವಿನ ಒಳಗೇ.”  

ಪರಿಹಾರ: ಧರ್ಮವನ್ನು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಮನ ಈ ಮಾತು ಎಚ್ಚರಿಕೆ. ಧರ್ಮ ಎನ್ನುವುದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರೀತಿಯಾಗಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಪ್ರದರ್ಶನದ ವಸ್ತುವಾಗಬಾರದು.  

ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆ: ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಿಂಸೆಗಳಿಗೆ ವಚನಕಾರರ ಈ ಒಂದು ಸಾಲು ಅಂತಿಮ ಪರಿಹಾರ:  

ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರ ವಚನ: “ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳಿಗೂ ಲೇಸನ್ನೇ ಬಯಸುವುದು ಧರ್ಮ.”  

ಪರಿಹಾರ: ನನ್ನ ಧರ್ಮದವರು ಮಾತ್ರ ಬದುಕಲಿ ಎನ್ನುವುದು ಸ್ವಾರ್ಥ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತ ಬಯಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮ. ಈ ’ವಿಶ್ವಪ್ರೇಮ’ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇಂದಿನ ಜಾಗತಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಮದ್ದಾಗಿದೆ. ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಈ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ನಾವು ಹೇಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು?  

ಮೌಲ್ಯಯುತ ಶಿಕ್ಷಣ: ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಪದ್ಯಗಳಾಗಿ ಓದಿಸದೆ, ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಬೇಕು. ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಮಾದರಿ: ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದಾಗ ಕುಳಿತು ಚರ್ಚಿಸುವ ’ಸಂವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ’ಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.  

ಅಂಧಾನುಕರಣೆ ಬಿಡುವುದು: ಗುರುವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಧರ್ಮಗುರುವಾಗಲಿ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಕುರುಡಾಗಿ ನಂಬುವ ಬದಲು, ನಮ್ಮ ’ವಿವೇಕ’ದ ಅಡಕತ್ತರಿಯಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ನೋಡಬೇಕು. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ತಂದಿತು. ದೇವರಿಗಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲ, ಮನುಷ್ಯನಿಗಾಗಿ ಧರ್ಮ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾರಿತು. ಈ ಮನುಷ್ಯತ್ವದ ಹಾದಿಯೇ ಇಂದಿನ ಎಲ್ಲ ತಲ್ಲಣಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ.  ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇಬ್ಬರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳಾದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯನವರ ಕುರಿತು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ದಂಭಾಚಾರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಟುವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದವರು.  

ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು: ಅರಿವಿನ ಸೂರ್ಯ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳು ವಚನ ಚಳುವಳಿಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಮತ್ತು ’ಅನುಭವ ಮಂಟಪ’ದ ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನಾಧೀಶ್ವರರು. ಇವರ ವಚನಗಳನ್ನು ’ಬೆಡಗಿನ ವಚನಗಳು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇವು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಒಗಟಿನಂತಿದ್ದರೂ ಆಳವಾದ ದಾರ್ಶನಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.  

ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಲುವು: ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಂಬುವವರನ್ನು “ಮಣ್ಣಿನ ಗೊಂಬೆಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರು” ಎಂದು ಲೇವಡಿ ಮಾಡಿದರು.  

ಪ್ರಮುಖ ಸಂದೇಶ: ದೇವರು ಹೊರಗಿಲ್ಲ, ನಿನ್ನ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ನಿನಗೆ ನೀನೇ ಬೆಳಕಾಗು.  

ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಚನ:  “ಗುಹೇಶ್ವರಾ, ನಿಮ್ಮ ಶರಣರು ಸುಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲರಿಯರು, ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಲರಿಯರು;  

ಅರಿವೇ ಗುರು, ಅರಿವೇ ದೈವ, ಅರಿವೇ ಸಕಲಲೋಕ.”  

ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಹಾರ: ಇಂದಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಬ್ಬರ, ಆಡಂಬರ ಮತ್ತು ಕಂದಾಚಾರಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳ ’ಅರಿವಿನ ಹಾದಿ’ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪರಿಹಾರ. ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಪ್ರದರ್ಶನವಲ್ಲ, ಅದು ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಎಂದು ಅವರು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ.  

ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯ: ನಿರ್ಭೀತ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ  

ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯನವರು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ನೇರ ಮತ್ತು ಕಟು ವಿಮರ್ಶಕರು. ಇವರು ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಬಿಗರಾಗಿದ್ದರೂ (ದೋಣಿ ನಡೆಸುವವರು), ತಮ್ಮ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಭವಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿಸುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಿದರು.  

ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಲುವು: ಇವರು ಜಾತಿವಾದಿಗಳು, ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಪಾಲಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಪೊಳ್ಳು ಧರ್ಮಗುರುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಟು ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತರಾಟೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಇವರ ವಚನಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ “ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯನ ಮಾತು” ಎಂಬ ಅಂಕಿತನಾಮವು ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಘಂಟೆಯಂತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.  

ಪ್ರಮುಖ ಸಂದೇಶ: ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಇರಬೇಕು. ಸಮಾಜದ ಅಂಕುಡೊಂಕುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಲು ಮುಲಾಜಿಲ್ಲದೆ ಮಾತನಾಡಬೇಕು.  

ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಚನ: “ಹೊಳೆ ನೀರ ತಂದು ಹೊಳೆ ನೀರ ಹೊಯ್ದು, ಕುಲವನರಸುವವನ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಅಡಿ ಇಟ್ಟೆ ಎಂದ ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯ.”  

ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಹಾರ: ಇಂದು ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಮರುಳು ಮಾಡುವ “ಕಪಟ ನಾಟಕ”ಗಳಿಗೆ ಚೌಡಯ್ಯನವರ ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮದ್ದಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಇವರ ವಚನಗಳು ನೀಡುತ್ತವೆ.ವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಸಾಮ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಅಂಶ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯ ಶೈಲಿ ಗಂಭೀರ, ದಾರ್ಶನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕ (ಬೆಡಗು). ನೇರ, ಕಟು ಮತ್ತು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಭಾಷೆ. ಗುರಿ ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅರಿವಿನ ಮೂಲಕ ಅಳಿಸುವುದು. ಸಮಾಜದ ಮೌಢ್ಯ ಮತ್ತು ಕಪಟತನವನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯುವುದು. ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಅಂತರಂಗದ ಅರಿವೇ ಪರಶಿವ. ಆಚರಣೆಗಿಂತ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮುಖ್ಯ. ಈ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾಪುರುಷರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಧರ್ಮವು ಸಂಘರ್ಷದ ಹಾದಿಯಾಗುವ ಬದಲು ಶಾಂತಿಯ ಹಾದಿಯಾಗುತ್ತದೆ.