ಲೋಕದರ್ಶನ ವರದಿ 

 ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಮಾನತೆಯ ಆದರ್ಶವಾದರೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಉಳ್ಳವರು ,ಇಲ್ಲದವರ ಅಂತರ ಸ್ಪಷ್ಟ. ಈ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಜಾಗೃತಿ, ನ್ಯಾಯ, ಮಾನವೀಯತೆ ಪರಿಹಾರ. ಸಮಾನ ಅನುಭವವೇ ನಿಜ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ. ಜನತೆಗೆ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಮಾತು ಉಳ್ಳವರಿಗೆ ಅಭೂತದ ಸೌಖ್ಯ ಇಲ್ಲದವರು ನೆರಳಿನ ದೂತರು ಬಾಳಿನ ವೇದನೆ ಬಳುವಳಿ ಗಾನ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು, ಉಳ್ಳವರ ಭೋಜನ, ಇಲ್ಲದವರ ಭಜನೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಸಮಾನತೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಂತ ಹೇಳಿದರೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಉಳ್ಳವರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲದವರ ನಡುವೆ ಅಂತರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ಹೊಂದಿದವರು ಸರ್ಕಾರದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇದು ಜನರ ತೆರಿಗೆ ಹಣದಿಂದಲೇ ನಡೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಬಡವರು ಮತ್ತು ಅಶಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಶ್ರಮದಿಂದ ತೆರಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದರೂ ಅದರ ಲಾಭವನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬೆಲೆಯೇರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಒತ್ತಡ ಇವರ ಬದುಕನ್ನು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರು ಮತದಾರರಾಗಿದ್ದರೂ ನಿರ್ಣಯದ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಕಡಿಮೆ. ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದವರ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ತ್ಯಾಗಗಳ ನಡುವಿನ ಈ ಅಂತರವೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿಜವಾದ ವಾಸ್ತವ. ಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಕೇವಲ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವಂತಾಗಬಾರದು. ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಭೇದಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಾಗ ನಿಜವಾದ ಸಮಾನತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ದೂರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ಫಲ ನೀಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ಇದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಎಂಬುದು ಮಾನವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ  ಅಂಗೀಕೃತವಾ ಗಿದೆ. ಇದು ಜನರೇ ಪ್ರಭುಗಳು, ಜನರೇ ಆಡಳಿತದ ಮೂಲಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜನರೇ ನಿರ್ಣಯದ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಎಂಬ ಆದರ್ಶದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಈ ತತ್ತ್ವವು ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ, ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅಂತರವೇ ಇಂದು ಚಿಂತನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಕಾಗದ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರೂ, ಜೀವನದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಅದರ ಅನುಭವವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಎದ್ದೇಳುತ್ತದೆ. “ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು” ಎಂಬ ಉಪಮೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಗಂಭೀರ ತಾತ್ವಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಎಂಬುದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮುಕ್ತ ವಿಸ್ತಾರ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತೆರೆದಿರುವ ಹಸಿರು ನೆಲ. ಅದು ಯಾವುದೇ ಭೇದಭಾವವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಅನುಭವವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಅದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರಿಗೆ ಅದು ಬದುಕಿನ ಭಾರವನ್ನು ಹೊರುವ ನೆಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಖ್ಯ ಕೀಲಿಕೈಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಒಳಗೆ ಸಮಾಜವು ಬಹುಪಾಲು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದೆ,ಉಳ್ಳವರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲದವರು. “ಉಳ್ಳವರು” ಕೇವಲ ಹಣವಂತರನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಲ್ಲ, ಅದು ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವರು, ಜಾತಿ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದವರು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನ ಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿರು ವವರ ಸಮಗ್ರ ವರ್ಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರಿಗೆ ಸಂಪತ್ತು ಕೇವಲ ಬದುಕಿನ ಸಾಧನವಲ್ಲ, ಅದು ಅಧಿಕಾರದ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಇವರಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ, ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇವರ ಧ್ವನಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಲಾಭಗಳು ಇವರತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರುತ್ತವೆ.(ಆದರೆ ಅಲ್ಲೊಂದು ಇಲ್ಲೊಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರು ಇರುವವರು ಪಕ್ಷದವರು ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಗೆಲ್ಲುವುದುಂಟು) ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ “ಇಲ್ಲದವರು” ಎಂಬ ವರ್ಗವು ಸಮಾಜದ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರಿಗೆ ಸಂಪತ್ತು ಸೀಮಿತ, ಅವಕಾಶಗಳು ಕಡಿಮೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಅಲ್ಪ. ಇವರ ಬದುಕು ದಿನನಿತ್ಯದ ಹೋರಾಟ, ಉದ್ಯೋಗದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆಸುವ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಇವರು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ “ಉಳ್ಳವರ ಭೋಜನ, ಇಲ್ಲದವರ ಭಜನೆ” ಎಂಬ ತಾತ್ವಿಕ ವಾಕ್ಯವು ಸಮಾಜದ ವಾಸ್ತವತೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಭೋಜನ ಎಂಬುದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅನುಭವ, ಸಮೃದ್ಧ ಫಲ ಮತ್ತು ನೇರ ಲಾಭದ ಅನುಭವ. ಭಜನೆ ಎನ್ನುವುದು ನೀರೀಕ್ಷೆ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಹುಪಾಲು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಫಲರಹಿತ ಪ್ರಯತ್ನ. ಉಳ್ಳವರು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇಲ್ಲದವರು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲ ತತ್ತ್ವಗಳು ನ್ಯಾಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ. ಆದರೆ ಈ ಮೂರು ತತ್ತ್ವಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಎಲ್ಲರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತಿವೆಯೇ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ನ್ಯಾಯವು ಕೆಲವರಿಗೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತಲುಪಿದರೆ, ಕೆಲವರಿಗೆ ಅದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನೀರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ಕೆಲವರಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರಿಗೆ ಅದು ನಿಯಂತ್ರಣಗಳ ನಡುವೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮಾನತೆ ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿ ಉಳಿದರೆ, ಅದು ನಿಜವಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜದ ವಾಸ್ತವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಒಂದು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. 

ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಹಸಿರು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅದೇ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿನ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ಸೂರ್ಯ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಬೆಳಕು ಹರಡಿದರೂ, ಅದರ ನೆರಳಿನ ಅನುಭವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದೇ ಮಳೆ ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಬೀದ್ದರೂ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನ್ಯಾಯವಲ್ಲ, ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ಈ ಅಸಮಾನತೆಯ ನಡುವೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅದನ್ನು ಮಾನವೀಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ.  

ಅಧಿಕಾರವು ಸೇವೆಯ ರೂಪ ಪಡೆಯಬೇಕು, ಸಂಪತ್ತು ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಾಧನವಾಗಬೇಕು, ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವು ಸಮಾಜದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಬೇಕು. ಆದರೆ ಇವುಗಳು ಕೇವಲ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದರೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಯಶಸ್ಸು ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಅದು ಜನರ ಜಾಗೃತಿಯ ಮೇಲೆಯೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಜನರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತರಾಗದಿದ್ದರೆ, ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೆಲವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾಗೃತ ಸಮಾಜವು ಮಾತ್ರ ಸಮಾನತೆಯತ್ತ ಸಾಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಜೀವಂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಪೋಷಿತವಾಗಬೇಕು. ಇಲ್ಲದವರ ಭಜನೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ನೋಡ ಬಾರದು. ಅದು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ನೀರೀಕ್ಷೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಆ ನೀರೀಕ್ಷೆ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಅದು ಶೋಷಣೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲದವರು ಕೇವಲ ನೀರೀಕ್ಷಕರಾಗದೆ, ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತರಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಬೇಕು. ಒಂದು ಸಮಾಜ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಲು ಅದು ಕೇವಲ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರಬಾರದು, ಅದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ, ಸಮಾನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.  

ಇದು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಂತರು ಮತ್ತು ಕವಿಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ, ಅಧಿಕಾರವು ಸೇವೆಯ ರೂಪವಾಗ ಬೇಕು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆ ಅದರ ಮೂಲವಾಗಬೇಕು. ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ “ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ಕೇವಲ ಹಕ್ಕಲ್ಲ, ಅದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಹೌದು” ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದು ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಕೇವಲ ಸೌಂದರ್ಯದ ಉಪಮೆಯಲ್ಲ, ಅದು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ನಿಜವಾದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿದೆ. ಉಳ್ಳವರ ಭೋಜನ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲದವರ ಭಜನೆ ಎಂಬ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ನೈತಿಕ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಮಾನತೆ ಕೇವಲ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅರಳಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.  ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರುಚಿ ರುಚಿಯಾದ ಅಧಿಕಾರ ನೋಡಿದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಸೋತರು ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನ ಮಾನ ತಯಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಘಂಟಾಘೋಷವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಇದರ ಅರ್ಥ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶ ಎಷ್ಟೊಂದು ಸುಂದರ ಆಕರ್ಷಕ ಲಾಭದಾಯಕ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ ಕೆಲವರಿಗಂತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೇನು ಬೇಕು.  

ಆದುದರಿಂದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ಕೇವಲ ಘೋಷಣೆಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅನುಭವವಾಗಬೇಕಾದರೆ, ಸಮಾಜದ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದುವೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆತ್ಮ.ಸಮಾನತೆ ಕಾಗದದಲ್ಲಲ್ಲ, ಬದುಕಿನ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಅರಳಬೇಕು, ಅಧಿಕಾರ ಸೇವೆಯಾದಾಗಲೇ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಾರ್ಥಕವಾಗು ತ್ತದೆ.  ಜಾಗೃತ ಜನರೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಶಕ್ತಿ ಇದನ್ನು ಅರಿತು ನಾವೊಂದು ಬದಲಾವಣೆ ಆಗೋಣ ಬಡವರ ಸ್ಥಿತಿ ಗತಿ ನೋಡಿ ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತಗಾರ ಶುದ್ದ ಮನಸ್ಸು ಉಳ್ಳವರು ಒಮ್ಮೆ ನೋಡೋಣ ಅಲ್ಲವೇ.